İngiltere ve Galler’de kişisel yaralanma hukuku temel olarak ihmal (negligence) ve kanuni yükümlülüklerin ihlali (statutory duty) ilkelerine dayanır. Bir kişi, başka bir tarafın hukuken sahip olduğu özen yükümlülüğünü ihlal etmesi sonucu zarara uğramışsa, tazminat talep etme hakkına sahiptir.
Türkiye’de hukuk eğitimi almış ve İngiltere’de deneyimli Solicitor Partner hukuk büroları ile yakın iş birliği içerisinde çalışan bir hukukçu olarak; İngiltere’de yaşayan Türk toplumuna, başta trafik kazaları, iş kazaları ve kamu sorumluluğu kapsamındaki olaylar olmak üzere çeşitli alanlarda kişisel yaralanma davalarında danışmanlık ve hukuki temsil hizmeti sunmaktayız.
Bu makale, İngiliz hukuku kapsamında geçerli olan temel hukuki çerçeve ve talep (claim) sürecine genel bir bakış sunmaktadır.
I. Trafik Kazaları (Road Traffic Accidents – RTA)
Trafik kazalarından doğan talepler, ihmal esasına dayanır. Davacı aşağıdaki unsurları ispat etmekle yükümlüdür:
- Davalının bir özen yükümlülüğü (duty of care) bulunduğunu,
- Bu yükümlülüğün ihlal edildiğini,
- İhlalin yaralanmaya sebep olduğunu,
- Yaralanmanın maddi veya manevi zarara yol açtığını.
Tüm yol kullanıcıları birbirlerine karşı özen yükümlülüğü altındadır. Bu kapsamda sürücüler, motosiklet sürücüleri, bisikletliler ve yayalar yer almaktadır.
Sık Karşılaşılan İhlaller
- Aşırı hız
- Trafik ışık ve işaretlerine riayet edilmemesi
- Tehlikeli sollama
- Yol hakkı vermeme
- Dikkatsiz araç kullanımı
Bazı durumlarda sorumluluk paylaştırılabilir (contributory negligence). Bu durumda tazminat tamamen ortadan kalkmaz ancak oran dahilinde azaltılır.
Kazaya sebep olan sürücünün sigortasız olması veya tespit edilememesi hâlinde, talepler Motor Insurers’ Bureau aracılığıyla ileri sürülebilir.
A. Bisikletli ve Yaya Talepleri
Bisikletliler ve yayalar, İngiliz hukukunda “korunmaya daha muhtaç yol kullanıcıları” olarak değerlendirilir. Mahkemeler, motorlu araç sürücülerinin bu kişilere karşı daha yüksek dikkat göstermesi gerektiğini kabul etmektedir.
Sık görülen uyuşmazlık türleri:
- Kavşak çarpışmaları
- Araç kapısının açılması sonucu meydana gelen kazalar (“dooring”)
- Yaya geçidi kazaları
- Kör noktanın dikkate alınmaması
Tazminat; genel zararlar (acı, ıstırap ve yaşam kalitesinde azalma) ile özel zararları (maddi kayıplar) kapsayabilir.
B. Motosiklet Sürücüsü Talepleri
Motosiklet sürücüleri çoğu zaman ciddi ortopedik veya nörolojik yaralanmalar yaşamaktadır. Bu tür durumlarda uzman tıbbi raporlar aşağıdaki hususların değerlendirilmesi açısından kritik öneme sahiptir:
- Uzun vadeli sakatlık durumu
- Gelecekteki bakım ihtiyacı
- Çalışma gücü kaybı
- Konut uyarlama gereksinimleri
Yüksek değerli veya karmaşık davalarda yaşam beklentisi analizleri ve aktüeryal hesaplamalar yapılabilmektedir.
II. İş Kazaları
İşverenler, çalışanlarının sağlık ve güvenliğini makul ölçüde sağlamakla hem kanuni hem de örf ve adet hukukundan doğan yükümlülükler altındadır.
Başlıca yasal düzenlemeler:
- Health and Safety at Work etc. Act 1974
- Management of Health and Safety at Work Regulations 1999
Aşağıdaki durumlarda işveren sorumlu tutulabilir:
- Yetersiz eğitim
- Güvensiz çalışma sistemi
- Arızalı ekipman
- Kişisel koruyucu donanım sağlanmaması
- Risk değerlendirmesi yapılmaması
Çalışanlar, meşru bir kişisel yaralanma talebinde bulundukları için işten çıkarılamaz veya olumsuz muameleye tabi tutulamaz.
III. Kamu Sorumluluğu ve Mekân Malikinin Sorumluluğu
Ticari niteliğindeki taşınmazlarda veya kamusal alanlarda yaralanan kişiler, hem ihmal hem de kanuni yükümlülük ihlali kapsamında talepte bulunabilir.
Temel düzenleme Occupiers’ Liability Act 1957 olup, mekânı işleten veya kontrol eden kişiye ziyaretçilerin makul ölçüde güvenliğini sağlama yükümlülüğü yükler.
Örnekler:
- Islak zeminde kayma
- Bozuk zemin nedeniyle takılma
- Mağaza içerisinde düşen cisimler
- Güvensiz merdivenler
Ayrıca yerel idareler, yol kusurları bakımından Highways Act 1980 kapsamında sorumludur.
IV. Tazminatın Hesaplanması
İngiltere ve Galler’de tazminat iki ana başlık altında değerlendirilir:
1. Genel Zararlar (General Damages)
Acı, ıstırap ve yaşam kalitesindeki azalma için hükmedilir. Değer aralıkları mahkeme içtihatları ve rehber niteliğindeki yargı kılavuzları doğrultusunda belirlenir.
2. Özel Zararlar (Special Damages)
Yaralanmadan doğrudan kaynaklanan mali kayıpları kapsar:
- Geçmiş ve gelecekteki kazanç kaybı
- Tedavi giderleri
- Bakım ve destek giderleri
- Seyahat masrafları
- Rehabilitasyon giderleri
Ciddi yaralanma hallerinde nihai uzlaşma öncesinde ara ödeme (interim payment) talep edilebilir.
V. Talep (Claim) Süreci
İngiltere ve Galler’de kişisel yaralanma talepleri, Civil Procedure Rules (CPR) kapsamındaki ilgili Pre-Action Protocol hükümlerine tabidir. Uygulanacak prosedür, kazanın niteliğine ve talebin maddi değerine göre değişir.
1. İlk Değerlendirme
Bu aşamada:
- Sorumluluk ihtimali
- Nedensellik
- Mevcut deliller
- Zamanaşımı
- Talebin yaklaşık değeri
değerlendirilir ve finansman modeli (genellikle Conditional Fee Agreement) belirlenir.
2. Portal Süreci veya Ön Aşama
Talebin türüne ve değerine göre farklı yollar izlenir:
- £5.000’a kadar olan bazı trafik kazaları Official Injury Claim (OIC) Portal üzerinden yürütülür.
- £25.000’a kadar olan RTA, Employer’s Liability ve Public Liability talepleri Ministry of Justice (MOJ) Portal üzerinden başlatılır.
- £25.000 üzerindeki veya portal dışına çıkan taleplerde resmi Letter of Claim gönderilir.
3. Sorumluluk İncelemesi
Bu aşamada:
- Kaza raporları temin edilir
- Tanık beyanları alınır
- Belgeler talep edilir
- CCTV veya araç kamerası görüntüleri korunur
Sorumluluk kabul edilebilir, kısmen kabul edilebilir veya reddedilebilir.
4. Tıbbi Raporlar
Bağımsız uzman hekimler tarafından;
- Teşhis
- Nedensellik
- İyileşme süreci
- Gelecekteki tedavi ihtiyacı
konularında rapor düzenlenir.
5. Zarar Kalemlerinin Belirlenmesi ve Tazminatın Hesaplanması
(Schedule of Loss ve Zarar Değerlendirmesi)
Tıbbi raporların temin edilmesinin ardından talebin maddi değeri (quantum) belirlenir.
(a) Genel Zararlar (General Damages)
Genel zararlar ayrı olarak değerlendirilir ve aşağıdaki unsurları kapsar:
- Acı (pain)
- Istırap (suffering)
- Yaşam kalitesinde azalma (loss of amenity – PSLA)
Bu kalemlerin değeri belirlenirken şu kaynaklara başvurulur:
- Judicial College Guidelines (Yargısal Tazminat Rehberi)
- Benzer nitelikteki yayımlanmış mahkeme kararları
- Tıbbi raporlarda belirtilen yaralanmanın ağırlığı ve iyileşme süreci (prognosis)
Whiplash Reform Programme kapsamına giren trafik kazalarında, kanuni tarife hükümleri uygulanabilir.
(b) Özel Zararlar (Special Damages)
Özel zararlar, yaralanma nedeniyle ortaya çıkan maddi kayıpları ifade eder ve resmi bir Schedule of Loss belgesi içerisinde detaylı şekilde gösterilir.
Bu kapsamda talep edilebilecek kalemler şunlardır:
- Geçmiş dönem kazanç kaybı
- Gelecekteki kazanç kaybı
- Tıbbi tedavi ve rehabilitasyon giderleri
- Bakım ve destek giderleri (ücretsiz aile desteği veya profesyonel bakım dahil)
- Seyahat masrafları
- Emeklilik (pension) kaybı
- Ciddi yaralanma hallerinde konut uyarlama giderleri
Schedule of Loss, maddi kayıpların sistematik ve hesaplamaya dayalı bir dökümünü içerir ve müzakere sürecinin veya mahkeme değerlendirmesinin temelini oluşturur.
6. Müzakere ve Uzlaşma
Çoğu dava, mahkemeye gitmeden uzlaşma ile sonuçlanır.
7. Mahkeme Süreci
Uzlaşma sağlanamazsa, zamanaşımı süresi içerisinde dava açılır. Ancak dava açıldıktan sonra dahi sulh mümkündür.
VI. Finansman – Conditional Fee Agreement
Çoğu dosya “No Win, No Fee” olarak bilinen Conditional Fee Agreement kapsamında yürütülür.
Bu modelde:
- Peşin ücret alınmaz
- Başarı halinde ücret tahsil edilir
- Başarı ücreti yasal sınırlar içerisindedir
Gerekli hâllerde adverse costs riskine karşı ATE sigortası yaptırılabilir.
VII. Zamanaşımı
Limitation Act 1980 uyarınca, dava genellikle:
- Kaza tarihinden itibaren veya
- Yaralanmanın öğrenildiği tarihten itibaren
3 yıl içerisinde açılmalıdır.
Çocuklar ve hukuki ehliyeti kısıtlı kişiler için farklı kurallar uygulanır. Zamanaşımının kaçırılması hâlinde talep düşebilir.
İngiltere’de Türk Toplumuna Hukuki Destek
İngiltere’de yaşayan Türk toplumu, özellikle karmaşık ve ciddi yaralanma içeren hukuki süreçlerde ana dilinde danışmanlık almayı tercih etmektedir.
- Türk hukuk geçmişi
- İngiltere’de düzenlenmiş Solicitor Partner iş birlikleri